Спражэнне дзеясловаў

Спражэнне – змяненне дзеясловаў абвеснага ладу цяперашняга або будучага часу па асобах і ліках. Асоба паказвае, хто з’яўляецца ўтваральнікам дзеяння.

Спражэнне дзеясловаў

1-е спражэнне
Лік	Асоба	Прыклады
		браць	везці	хварэць	магчы
Адзіночны	1	бяру	вязу	хварэю	магу
	2	бярэш	вязеш	хварэеш	можаш
	3	бярэ	вязе	хварэе	можа
Множны	1	бяром	вязём	хварэем	можам
	2	бераце	везяце	хварэеце	можаце
	3	бяруць	вязуць	хварэюць	могуць
2-е спражэнне
Лік	Асоба	Прыклады
		вазіць	гаварыць	ляцець	гарэць
Адзіночны	1	важу	гавару	лячу	гару
	2	возіш	гаворыш	ляціш	гарыш
	3	возіць	гаворыць	ляціць	гарыць
Множны	1	возім	гаворым	ляцім	гарым
	2	возіце	гаворыце	леціце	гарыце
	3	возяць	гавораць	ляцяць	гараць

           

Вызначыць спражэнне можна двума спосабамі:

1) па канчатках трэцяй асобы множнага ліку (для дзеясловаў з націскнымі канчаткамі);

2)  па інфінітыве.

Да ІІ спражэння належаць дзеясловы:

-         формы інфінітыва якіх заканчваюцца на –ыць/іць (хадзіць, гаварыць, марозіць), акрамя аднаскладовых дзеясловаў і вытворных ад іх (мыць, вымыць, шыць, пашыць, выць, завыць), якія змяняюцца па ўзоры І спражэння;

-         формы інфінітыва якіх заканчваюцца на –эць/ець, калі не ўзнаўляюцца ў форме 1-й асобы адзіночнага ліку (ляцець, кіпець, гарэць). Параўнайце: гарэць – я гару; хварэць – я хварэю. Выключэнне: хацець (змяняецца, як дзеяслоў І спражэння: хачу, хочаш, хоча, хочам, хочаце, хочуць);

-         гнаць, спаць, стаяць, баяцца, ненавідзець, цярпець, залежаць, належаць.